Kwas foliowy w ciąży – dlaczego jest tak ważny?

Właściwa podaż folianów wraz z dietą w okresie przed ciążą, podczas ciąży i w czasie karmienia piersią przyczynia się do prawidłowych podziałów komórkowych i prawidłowej produkcji krwi. O ile większość kobiet wie, że powinno się suplementować kwas foliowy w ciąży, o tyle tego, że należy go przyjmować przed ciążą, już nie każda jest świadoma. Eksperci ginekologii i położnictwa zalecają jego suplementację nawet 3 miesiące przed zajściem w ciążę. Dowiedz się, dlaczego kwas foliowy jest tak ważny dla dziecka i w jakiej ilości powinno się go suplementować.

Właściwa podaż folianów wraz z dietą w okresie przed ciążą, podczas ciąży i w czasie karmienia piersią przyczynia się do prawidłowych podziałów komórkowych i prawidłowej produkcji krwi. O ile większość kobiet wie, że powinno się suplementować kwas foliowy w ciąży, o tyle tego, że należy go przyjmować przed ciążą, już nie każda jest świadoma. Eksperci ginekologii i położnictwa zalecają jego suplementację nawet 3 miesiące przed zajściem w ciążę. Dowiedz się, dlaczego kwas foliowy jest tak ważny dla dziecka i w jakiej ilości powinno się go suplementować.

Czym jest kwas foliowy?

Naturalnie kwas foliowy (FA), rozpuszczalna w wodzie witamina B9, występuje w postaci folianów, które są jego pochodnymi¹. Można je znaleźć w produktach żywnościowych zarówno pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego. Zdecydowanie więcej jest ich jednak w roślinach. W produktach pochodzenia zwierzęcego kwas foliowy występuje jedynie w niewielkich ilościach¹.

Foliany pod wpływem działania wysokiej temperatury, niskiego pH i światła bardzo szybko ulegają rozkładowi. Formą biologicznie aktywną kwasu foliowego jest TH4-folian, a szczególnie ważna jest jego forma zmetylowana tj. 5-metylotetrahydrofolian (5-MTHF)², która powstaje przy udziale reduktazy metylenotetrahydrofolianowej (MTHFR)³.

Rola kwasu foliowego

Wpływ kwasu foliowego na organizm człowieka dotyczy takich zadań, jak⁴:

• wspomaganie prawidłowej syntezy aminokwasów;
• uczestniczenie w produkcji krwi;
• wspieranie organizmu w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu homocysteiny;
• pomaganie w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych;
• przyczynianie się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia;
• wspieranie prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego;
• branie udziału w procesie podziału komórek;
• przyczynianie się do wzrostu tkanek matczynych w czasie ciąży.

Jakie ma znaczenie kwas foliowy przed ciążą i u kobiet w ciąży?

Foliany są jednym z najistotniejszych elementów dla szybko dzielących się komórek organizmu. To od nich oraz od obecności choliny i witamin z grupy B (B2, B6, B12) w organizmie zależy powodzenie zachodzących w nich przemian³. Składniki te odgrywają szczególną rolę w przebiegu metylacji we wczesnym okresie ciąży, zaraz po zagnieżdżeniu zarodka w macicy. Jeżeli w organizmie kobiety ciężarnej będzie ich za mało, może dojść do zburzeń w procesie programowania płodowego³.

Obecność folianów wpływa na prawidłowy rozwój płodu, na funkcjonowanie wielu układów i narządów, w tym szczególnie układu nerwowego, krwiotwórczego oraz sercowo-naczyniowego. Pojawienie się jakichkolwiek zaburzeń w ich metabolizmie może zwiększyć ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej (m.in. rozszczep kręgosłupa, przepuklina mózgowo-rdzeniowa, bezmózgowie). Niski poziom folianów u matki jest też czynnikiem ryzyka rozwoju zespołu Downa lub rozszczepu wargi i podniebienia u dziecka³.

Po co jeszcze brać kwas foliowy w ciąży? Foliany pomagają w prawidłowej syntezie aminokwasów oraz metabolizmie homocysteiny. Zaburzenia ich przemian mogą prowadzić u przyszłej matki do hiperhomocysteinemii, która zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań w ciąży m.in. skorelowanej z małą masą urodzeniową dziecka³.

Jakie są źródła folianów w diecie?

Aktywną formą kwasu foliowego jest L-metylofolian wapnia. Charakteryzuje się tym, że jest wchłaniana i utylizowana z pominięciem niektórych przemian biochemicznych. Jest to forma gotowa do wykorzystania przez ludzki organizm. Foliany pochodzące z żywności i syntetyczny kwas foliowy, muszą zostać przekształcone w L-metylofolian wapnia, by mogły zostać wykorzystane przez organizm².

Głównym źródłem kwasu foliowego i jego pochodnych dla człowieka jest pokarm. Niewielkie jego ilości syntetyzowane są mikroflorze jelitowej¹. Występuje on w surowych zielonych warzywach, takich jak brukselka, szpinak, szparagi, sałata, brokuły, kapusta włoska⁵. Bogate w foliany są także owoce cytrusowe, pomidory, buraki, orzechy¹, pełne ziarna zbóż oraz rośliny strączkowe (groch, fasola)⁵. Cennym źródłem jest wątroba, a także drożdże, jaja i sery¹.

Kiedy kobieta powinna zacząć przyjmować kwas foliowy?

. Niestety przyswajalność (tzw. biodostępność) folianów obecnych w pokarmach roślinnych i zwierzęcych jest prawie o połowę mniejsza niż syntetycznego kwasu foliowego. W związku z tym nawet optymalna, średnio zbilansowana dieta  nie gwarantuje wystarczającego pokrycia dziennego zapotrzebowania na kwas foliowy, zwłaszcza u kobiet w ciąży⁵. Uzupełniające spożycie tej witaminy w formie suplementów diety zwiększa poziom folianów u matki².

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników optymalny poziom kwasu foliowego w surowicy powinien zostać osiągnięty jeszcze przed poczęciem³. Możliwość powstania wady cewy nerwowej występuje w pierwszych 4 tygodniach po zapłodnieniu (6 tygodni od daty ostatniej miesiączki)⁵. Dlatego suplementacja kwasu foliowego i jego aktywnej formy 5-MTHF w okresie przedkoncepcyjnym uznawana jest za najbardziej skuteczny sposób na osiągnięcie właściwego poziomu folianów w krótkim czasie (przez okres 4–12 tygodni przed poczęciem w zależności od porcji)³.

Jak wygląda suplementacja kwasu foliowego w ciąży i przed poczęciem?

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) obejmują przyjmowanie odpowiednich ilości folianów w suplementacji nie tylko w okresie przedkoncepcyjnym, ale też podczas ciąży i karmienia piersią³.

• U wszystkich kobiet w wieku rozrodczym w grupie niskiego ryzyka rekomenduje się stosowanie kwasu foliowego w ilości 400 μg lub 400 μg kwasu foliowego + 400 μg 5-MTHF/dobę w postaci suplementów, jako uzupełnienie naturalnej, bogatej w foliany diety³.
• W I trymestrze (do 12 tygodnia ciąży) stosowanie kwasu foliowego w ilości 400-800 μg aktywnego folianu 5-MTHF na dobę lub w porcjach łączonych (FA plus aktywny folian)^3.
• Po 12. tygodniu i w okresie karmienia w populacji kobiet bez dodatkowych czynników ryzyka, stosowanie 600-800 μg aktywnego folianu 5-MTHF na dobę lub w porcjach łączonych (FA plus aktywny folian)³.

Przyjmowanie 400 μg FA + 400 μg 5-MTHF/dobę w okresie przedkoncepcyjnym, a następnie od I trymestru do końca ciąży i w okresie laktacji porcję 800 μg 5-MTHF na dobę lub w porcjach łączonych (FA plus aktywny folian) zaleca się kobietom³ :

• z dodatnim wywiadem w kierunku wad płodu w poprzedniej ciąży;
• występowaniem wad cewy nerwowej w najbliższej rodzinie;
• chorującym na cukrzycę typu I lub II przed ciążą;
• stosującym w okresie ciąży lub przed ciążą leki przeciwpadaczkowe, metotreksat, cholestyraminę, metforminę, sulfadiazynę;
• sięgającym po używki;
• z niewydolnością nerek lub wątroby;
• otyłych, z BMI>30;
• po operacjach bariatrycznych;
• z chorobami przewodu pokarmowego skutkującymi zaburzeniami wchłaniania (np. choroba Leśniowskiego–Crohna, celiakia).

Występowanie wad cewy nerwowej u matki, ojca lub ich potomstwa jest wskazaniem do spożywania kwasu foliowego 5 mg na dobę przed zapłodnieniem, a po poczęciu 800 μg 5-MTHF na dobę lub w dawkach łączonych (FA plus aktywny folian) przez całą ciążę i w trakcie laktacji³.

W razie jakichkolwiek wątpliwości związanych z suplementacją kwasu foliowego należy skonsultować się ze swoim lekarzem. Specjalista odpowie na wszystkie nurtujące pytania na ten temat.

FAQ – najczęstsze pytania o kwas foliowy w ciąży

1. Jaki cel ma suplementacja kwasu foliowego przez kobiety?

Aktualne trendy dotyczące suplementacji folianów podkreślają ich znaczenie w trzech ważnych okresach życiowych kobiety³:

• w okresie przedkoncepcyjnym dla wysycenia organizmu kobiet planujących ciążę w celu obniżenia ryzyka wad cewy nerwowej płodu oraz innych wad wrodzonych;
• w czasie ciąży w celu wsparcia prawidłowych procesów podziałów komórkowych, metylacji, oraz obniżania homocysteiny u matki i płodu;
• podczas okresu karmienia piersią dla utrzymania prawidłowej metylacji oraz obniżenia poziomu homocysteiny u matki.

2. Ile kwasu foliowego brać przed poczęciem dziecka?

U kobiet w wieku rozrodczym korzystny efekt występuje w przypadku codziennego uzupełniającego spożycia porcji wynoszącej 400 μg kwasu foliowego przez co najmniej jeden miesiąc przed poczęciem i maksymalnie trzy miesiące po poczęciu, aż do zakończenia procesu organogenezy. Istnieje wiele czynników ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej i zmiana jednego z nich może wywierać korzystny wpływ lub nie².

3. Czy stosowanie kwasu foliowego w ciąży jest bezpieczne?

Ogólnie przyjmowanie kwasu foliowego w ciąży nie stanowi zagrożenia, ale warto brać pod uwagę górny bezpieczny poziom dziennego spożycia. W przypadku kwasu foliowego (FA) wynosi on 1 mg/dobę. Dla formy aktywnych folianów 5-MTHF nie wyznaczono górnego bezpiecznego poziomu dziennego spożycia³.

4. Jaką formę kwasu foliowego wybrać?

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami w grupach ryzyka, a w przyszłości w populacji ogólnej, najlepiej sięgać po naturalne formy 5-MTHF. Wybierając suplement diety, warto również zwrócić uwagę na obecność innych substancji niezbędnych dla prawidłowego przebiegu szlaku folianów i metylacji, takich jak witamina B12, witamina B6 oraz cholina³.

[Aktualizacja artykułu: 12.01.2026]