Jod w ciąży i jego znaczenie dla mam – dlaczego warto go dostarczać?

Jod to pierwiastek, który odpowiada m.in. za prawidłową pracę tarczycy, a jego niewystarczająca podaż może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Przyszła mama powinna codziennie dostarczać go organizmowi wraz z dietą, a w razie potrzeby – skonsultować z lekarzem dodatkową suplementację.

Jod to pierwiastek, który odpowiada m.in. za prawidłową pracę tarczycy, a jego niewystarczająca podaż może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Przyszła mama powinna codziennie dostarczać go organizmowi wraz z dietą, a w razie potrzeby – skonsultować z lekarzem dodatkową suplementację.

Jod – co to za pierwiastek?

Jod to mikroelement niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Choć na co dzień potrzebowanie na ten pierwiastek jest niewielkie, wielka jest jego rola. Większość jodu magazynowana jest w tarczycy, która wykorzystuje go do produkcji hormonów: tyroksyny (T4), trójjodotyroniny (T3), odpowiedzialnych m.in. za produkcję ciepła¹.

Właściwości jodu

Jod wspiera prawidłową pracę układu nerwowego, pomaga utrzymać właściwą temperaturę ciała i bierze udział w metabolizmie białek, tłuszczów oraz węglowodanów. Wykazuje również właściwości antyoksydacyjne – neutralizuje wolne rodniki, chroniąc komórki przed stresem oksydacyjnym i procesami zapalnymi¹.

Dlaczego kobieta w ciąży potrzebuje więcej jodu?

W okresie ciąży organizm kobiety potrzebuje znacznie więcej jodu niż zwykle. Wynika to z kilku przyczyn²:

• zwiększa się produkcja hormonów tarczycy (nawet o około 50%!), które są niezbędne zarówno dla prawidłowego funkcjonowania matki, jak i dla rozwoju płodu;
• część jodu jest transportowana do płodu, by wesprzeć produkcję hormonów tarczycowych u dziecka;
• wzrasta wydalanie jodu wraz z moczem.

Już od pierwszych tygodni ciąży rozwój mózgu i układu nerwowego płodu zależy od hormonów tarczycy produkowanych przez organizm matki. Zbyt mała podaż jodu może prowadzić do obniżenia poziomu tyroksyny i negatywnie wpływać na dalszy przebieg ciąży^2,3.

Suplementacja jodu w ciąży – ile go potrzeba?

Zalecane dzienne spożycie jodu w czasie ciąży wynosi około 220 µg, a w okresie laktacji nawet 290 µg. Ponieważ dieta, nawet wzbogacona w sól jodowaną, rzadko pokrywa to zapotrzebowanie, Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) rekomenduje suplementację tego pierwiastka u wszystkich zdrowych kobiet w trakcie ciąży w ilości 150-200 µg jodu dziennie³.

Badania pokazują, że regularne przyjmowanie jodu w ciąży zmniejsza ryzyko zaburzeń rozwoju układu nerwowego dziecka i wspiera jego prawidłowy rozwój psychiczny. U kobiet, które rozpoczęły suplementację już przed ciążą, tarczyca lepiej radzi sobie ze zwiększonym zapotrzebowaniem na hormony w pierwszym trymestrze^2,3.

Jakie są naturalne źródła jodu?

Jod jest pierwiastkiem, którego organizm nie potrafi magazynować, dlatego musi być regularnie dostarczany z pożywieniem. Niewielkie ilości mogą być też wchłaniane przez skórę i drogi oddechowe, jednak to dieta pozostaje głównym źródłem tego mikroelementu.

Ryby i owoce morza

Najwięcej jodu znajduje się w produktach pochodzenia morskiego – rybach, owocach morza i algach. Szczególnie bogatym źródłem są dorsz i mintaj, a także makrela, sardynki czy tuńczyk. To właśnie ryby morskie stanowią podstawowy element profilaktyki niedoboru jodu w diecie¹.

Nabiał i produkty mleczne

Drugą ważną grupą są produkty mleczne – mleko, jogurty i sery. Zawartość jodu w tych produktach zależy od tego, czy pasze dla zwierząt są wzbogacane tym pierwiastkiem¹.

Sól kuchenna

Ważnym elementem profilaktyki niedoboru jodu jest również stosowanie sól jodowana, która w Polsce stanowi podstawowe źródło tego mikroelementu dla większości populacji¹.

Inne produkty

W mniejszych ilościach jod występuje w jajach, orzechach, warzywach i produktach zbożowych, jednak jego stężenie w roślinach zależy głównie od zawartości jodu w glebie¹.

Czytaj również „Czy na pewno dostarczasz swojemu dziecku wszystkie niezbędne składniki z dietą?”

Co wpływa na przyswajanie jodu?

Jod zawarty w żywności jest na ogół bardzo dobrze przyswajany przez organizm – nawet w 90%. Istnieją jednak substancje, które mogą utrudniać jego wchłanianie z przewodu pokarmowego. Należą do nich przede wszystkim¹:

• związki wolotwórcze (goitrogeny), m.in. glukozynolany, występujące naturalnie w warzywach z rodziny kapustnych, np. w brokułach, kalafiorze, brukselce czy jarmużu;
• glikozydy,
• siarkocyjanki,
• niektóre minerały (np. wapń, magnez i żelazo).

Jaki suplement diety z jodem powinna wybrać przyszła mama?

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP), przyszła mama powinna świadomie podchodzić do suplementacji. Najważniejsze, aby wybrany preparat zawierał pięć składników, na które zapotrzebowanie w ciąży szczególnie wzrasta⁴:

• kwas foliowy (niezbędny do prawidłowego rozwoju cewy nerwowej płodu) – zalecana ilość to 400–800 µg dziennie, w zależności od etapu ciąży;
• jod (konieczny do wytwarzania hormonów tarczycy) – w ilości 150–200 µg dziennie,
• witamina D (wspiera mineralizację kości, układ odpornościowy i gospodarkę wapniowo-fosforową) – rekomendowana porcja zwykle wynosi 1500–2000 IU, ale powinna zostać ustalona indywidualnie;
• DHA (wpływa na prawidłową pracę mózgu i narządu wzroku) – zalecane minimum wynosi 200 mg dziennie, a przy niskim spożyciu ryb morskich nawet do 600 mg;
• żelazo – tylko w przypadku, gdy lekarz stwierdzi, że w organizmie przyszłej mamy jest go za mało.

Nie są wskazane preparaty wielowitaminowe, ponieważ to zrównoważona dieta jest głównym źródłem większości składników odżywczych. Nieuzasadnione łączenie wielu substancji w jednym suplemencie może prowadzić do ich nadmiaru⁴.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy spożywanie soli jodowanej do profilaktyki jodowej jest bezpieczne?

Sól jodowana jest uważana za bezpieczny i zdrowy sposób zapobiegania niedostatecznej podaży jodu, pod warunkiem stosowania jej w umiarkowanych ilościach. W Polsce, ponieważ naturalne spożycie jodu w diecie bywa niewystarczające, wprowadzono obowiązkowe jodowanie soli kuchennej^1,2.

2. Jakie mogą być konsekwencje zbyt małej ilości jodu w organizmie?

Zbyt mała ilość jodu w organizmie może prowadzić do powiększenia tarczycy (widoczne wole na przedniej części szyi) i zaburzeń jej funkcjonowania, a także wpływać na zdolność uczenia się, zapamiętywania i kojarzenia informacji. U kobiet w ciąży brak odpowiedniej ilości jodu może negatywnie wpływać na przebieg ciąży i rozwój płodu¹.